Bakı
Bakı booked.net
+30°C
FreeCurrencyRates.com

Varvarizm

  7

Ramin Musayev yazır...

Varvarizm bir dilin formalarına xas olmayan və həmin dilin təmizliyini pozan xarici söz, yaxud ifadədir.

90-cı illərə qədər hər bir sovet vətəndaşı rus dilini bilməli idi. O zamanlar Azərbaycan dilində danışanlara “çuşka” deyirdilər. Əslində, bu sözün mənası tam başqadır. “Çüşka” sözü rusca donuz balası deməkdir, çirkli, ətrafını zibilləyən, hərəkətini və danışığını bilməyən, mədəniyyətsiz adama deyilir. Amma bunun dilə heç bir aididiyyəti yoxdur. 

90-lardan sonra rus dilininin istifadəsi sürətlə endi, Azərbaycan dili əsas ünsiyyət vasitəsinə çevrildi. Elə o illərdə dünyaya açılandan sonra, əvvəl türk, daha sonra ingilis dilləri yayılmağa başladı. 

Xarici dil bilmək çox vacibdir, xüsusilə rus və ingilis dilləri. Birinci qonşu ölkələrdə yaşayan yarım milyard əhali ilə, ingilis dili isə qalan dünya ilə ünsiyyət üçün gərəklidir. Amma tez-tez sosial şəbəkələrdə xarici dil bilməyənləri başqa dillərdə yazılan statuslar və kommentlər qıcıqlandırır. Bəzən mənə də bunu irad tuturlar. 

Bloqumda iki dildə yazıram, azərbaycan və rus. Əlbəttə ki, doğma dilimizdə yazdıqlarım sırf yerli izləyicilər üçün, rusca isə MDB və digər ölkələrdə yaşayan rusdilli dostlarıma yönəlir. 

Orta və ali məktəbi Azərbaycan dilində, peşəkar bankçılıq təhsilimi İstanbulda türkcə alsam da, uşaqlıq illərindən kitabları rus dilində oxuyuram. Elə məhz onu da məktəbdə rus dili dəsrlərindən, mütaliə və ünsiyyət hesabına inkşaf etdirmişəm. Hər hansı bir dildə danışsam, çalışıram ki, onu saf şəkildə, heç bir xarici söz istifadə etmədən danışım. Özəlliklə təmiz azərbaycanca danışanda və yazanda ondan həzz alıram.

Amma gəlin, baxaq, ətrafımızda olanlar hansı dildə danışır. Elə bil ki, Azərbaycan dilində danışır, amma sözlərin yarısı rus sözlərindən ibarətdir. Bu sözlərin dilimizdə qarşılığı olsa da, yenə də rus dilindən feili götürüb, hələ bir arxasına da “eləmək” əlavə edirlər. Məsələn:

Əsəbiləşirəm - nervniçat eliyirəm
Həyəcanlanıram - perejivat eliyirəm
Ödəyirəm - platit eliyirəm
Sükandayam - zarulyomam
Dondurma - marojna
Soyuducu - xaladilnik 

Radioverilişlərdə ustalar belə avtomobil hissələrini rusca səsləndirirlər. Çünki azərbaycanca hissələrin adlarını bilmirlər, bilib desələr də, dinləyicilər anlamayacaq.

Marketinqlə bağlı konfranslarda natiqlərin çoxu, iki və ya üç dili (azərbaycan, rus və ingilis) bir birinə qarışdırıb çıxış edirlər. Halbuki bunu bir dildə etmək daha doğru olardı. 

Moskvaya səfərə edən iki qadının taksidə Azərbaycan dilində danışmaları haqqında lətifədəki kimi olur. Guya sürücü anlamasın deyə Azərbaycan dilində “Bu taksistin rojası nə protivnidi” deyir. Sürücünün reaksiyasından sonra da, “Aaa, bu rus bizim dili başa düşür ki!” deyə təəccüblənir.

Bir başqa problem. Sosial şəbəkələrdə tez-tez rast gəlirəm. Adamlar Azərbaycan dilində danışdıqları kimi yazırlar, özü də sözləri elə təhrif edirlər ki! Hələ vergül, nöqtə olmadan bütün cümlələri bir-birinin ardınca yazırlar. Oxuyanda isə nə dediyini anlamırsan. Əyləncəlisi isə odur ki, həmin şəxslər başqa dildə yazan və danışanları tənqid edir. Heç olmasa, doğma dilinizdə savadlı yazmağı öyrənin.

Hər bir azərbaycanlı doğma dilini bilməlidir, bu, bir aksiomadır (sübutsuz qəbul edilən fikir). Amma bununla yanaşı, xarici dilləri də öyrənmək vacibdir. Çünki həm xarici ölkələrə gedərkən səyahət rahat olar, həm ölkəmizə gələn qonaqlarla ünsiyyət yaratmaq sadələşər, ədəbiyyat və internetdə olan məlumatları oxuyaq imkanı yaranar. Təəsüflər olsun ki, dilimizdə ədəbiyyat qıtlığı var, internetdə isə məlumat yetərli deyil.

Xarici dillərin öyrənilməsində digər bir problem isə, kimsə xarici dildə səhvlərlə danışırsa, bizimkilər həmin şəxsi məsxərəyə qoyur və gülürlər. Bu da kompleks yaradır. Amma hər hansı amerikalı Azərbaycan dilində hansısa cümləni səhv desə də, alqışlayırlar. Fransızlar ingilis dilini sevmir, amma harasa daxil olub, “Bounjour” deyərək söhbətə başlasan və sonra necə gəldi fransızca sual versən, cavab da verəcək, kömək də edəcək. 

Bir çox millətlərdən fərqli olaraq, azərbaycanlılar xarici dil öyrənməyə meyillidir, daha yaxşı və sürətlə qavrayır. Bəs bundan niyə istifadə etmirik? 

Xəbər Lenti

| Rostovda ağac qızın üstünə düşdü – VİDEO

| Pompeo Səudiyyə şahzadəsi ilə İranı müzakirə etdi

| Bolqarıstan Türkiyə və Serbiyanı boru kəməri ilə birləşdirəcək

| “Real” Mbapeyə görə 225 milyon avro təklif etdi

| Sürücülər arasında kütləvi dava bıçaqlanma ilə bitdi

| Moskvada polis nəfəri “özünküləri” güllələdi – FOTO

| “MU”-nin məşqçisi 20 metrdən zibil qutusuna “qol” vurdu – VİDEO

| Alimlər yuxuda insana dəhşət yaşadan səbəbi açıqlayıb

| Avtomobili qaçıran şəxs qəza törətdi, 2 nəfər yaralandı - FOTO

| Ölkəyə qanunsuz olaraq fişəng, siqaret və dərman gətirənlər saxlanıldı – FOTO/VİDEO

| Binədə 17 yaşlı gəncin kürəyini yerqazan aparat kəsdi

| Bjork Alim Qasımov haqqında: Ən sevdiyim ifaçıdır

| Xətlər zədələndi, minlərlə abonent qazsız qaldı - FOTO

| 13 yaşlı yeniyetmə anasına mesaj yazan şəxsə 7 bıçaq zərbəsi vurdu

| “Qalatasaray”dan səfər xalı, “Tottenhem” qələbəni əldən verdi - VİDEO

| Lənkəranda naməlum xəstəlik yayılıb: Xırda buynuzlu heyvanlar kütləvi şəkildə tələf olur - FOTO

| Türkiyə kanalı Üzeyir Hacıbəyli haqqında film çəkdi - VİDEO

| Elmar Məmmədyarov italiyalı həmkarı ilə görüşdü

| Tramp Boltonun xələfini açıqladı

| Ucar sakininin evində 414 ədəd çətənə kolu aşkarlandı - FOTO

| Alman deputat: Ermənistan ilkin mərhələ 5 rayonu qaytarmalıdır - VİDEO

| Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə daha bir həyət abadlaşdırıldı - FOTO

| “Sevilya”nın baş məşqçisi: “Real”ı yox, “Qarabağ”ı düşünürük

| Yol polisini təhqir edən sürücü həbs olundu

| Goranboyda “X5” aşdı: bir ölü, bir yaralı

| Şirvan Regional Vəkil Bürosunun açılışı olub - FOTO

| Polislərin “tetris”i trendə çevrildi - FOTO

| Prezident Bakıya 10 milyon manat ayırdı

| Bakıda polis vətəndaşı öldürmək istəyən şəxsi zərərsizləşdirdi - VİDEO

| Bu il Azərbaycana nə qədər avtomobil gətirilib?

| Qubadakı dəhşətli qəzanın görüntüləri yayıldı - VİDEO

| Azərbaycanlı məktəbli bu uğuruna görə dünya ikincisi oldu

| Qurban Qurbanov: Ən çox izlədiyim çempionat La Liqa, milli isə İspaniyadır

| Seksual mafiya lideri sevgilisinin yatağında öldü - FOTO

| Stadnik dünya çempionu oldu

| Beş-on uşaq dünyaya gətirib, “mənim uşaqlarıma baxın” deyirsən

| Masallıda qadın həmyerlisi ilə əlbir olub evdən külli miqdarda pul və qızıl oğurladı

| Azərbaycanda məhkəmə hakimi işdən çıxarıldı

| Bağlanmış bankın əmanətləri geri qaytarılır

| Deputatların pensiyası artırıldı

| Azərbaycanlı plastik cərrah Türkiyədə həbs edildi - FOTO

|

Hadi Rəcəbli: Bəzi deputatlar fantastik fikirlər səsləndirirlər

| Üzeyir Hacıbəylinin seminariya dostuna hədiyyə etdiyi tar, saat və eynək Ağcabədidə qorunur - FOTO

| Ermənistanda vəzifəli şəxslərin istefası davam edəcək - ŞƏRH

| Kürdəmidə peşəkar oğru tutuldu

| Hacı Əliyev dünya çempionatında “Amerikanların qənimi” ilə qarşılaşacaq

| Ərdoğan ABŞ-a iki həftə vaxt verdi

| Bakıda polisi təhqir edən sürücü üzr istədi - VİDEO

| Səudiyyə Ərəbistanının neft emalı zavodlarına İran hücum edib - İDDİA

| Azərbaycanın ilk qadın opera müğənnisi - Tağıyev ondan üz çevirdi, qoçular öldürmək istədi

| Qubada ayı kənd sakininə hücum etdi

| Pensiyaya çıxmaq üçün saxta sənəd düzəltməyə söz verdi, 15 min manata görə döyüldü

| Polşa vətəndaşı Şəkidə qəzaya düşdü

| Bir gündə Milli Onkologiya Mərkəzinə 1200 nəfər müraciət edir - RƏSMİ

| Şimşək çaxacaq, yağış yağacaq

| “Sevilya”nın prezidenti: “Qarabağ” “Atletiko”nun Çempionlar Liqasını tərk etməsində “günahkardır”

| İlham Əliyev görüş keçirib - FOTO

| “Azərişıq” ASC-yə məxsus maşın aşıb: ölənlər və yaralılar var

| Deputatdan onkoloji xəstələrlə bağlı təklif - Apteklərdə bu dərmanların satışına icazə verilsin

| Uşaqları zərərli informasiyalarla “zəhərləyənlər” dörd min manatadək cərimələnəcək

| Məhkəmə anasını və qardaşını yandıran şəxslə bağlı qərar verdi

| Modest Kolerov: Paşinyan Rusiyanın səbrini sınayır - MÜSAHİBƏ

| “Jiquli” “Qazel” lə toqquşdu

| Kişi 10 santimetrlik buynuz çıxardı - FOTO

| UEFA Avropa Liqasının ən çox qalibi olmuş klub Bakıya belə gəldi - VİDEO

| Mehriban Əliyevadan Milli Musiqi günü paylaşımı - FOTO

| Bakıda bağça müdiri işə düzəltmək adı ilə 19 nəfərdən rüşvət aldı - MƏHKƏMƏ

| Azərbaycana iki himn yazan Üzeyir Hacıbəylinin evindən - REPORTAJ

| Bakının mərkəzində qadını bıçaqla hədələdilər

| Avtomobilimizdə yanacağa necə qənaət edək?

| Müşfiq Hətəmova yüksək vəzifə verildi

| Bakıda 25 yaşlı qadını maşın vurub öldürdü

| Bakıda son bir ayda baş vermiş “axmaq” qəzalar - VİDEO

| Ata həbsdə yatan oğluna “heroinli sarımsaq” gətirdi

| Çempionlar Liqasında “Qalatasaray” mübarizəyə başlayır

| Metbexler.az iki yaşı münasibətilə xüsusi kampaniyaya start verir - FOTO

| Nazir müavini: Kənd təsərrüfatı məhsulları 13 faiz artıb

| “Azərişıq”da yeni - TƏYİNAT

| Mahir Emrelinin evini soyanlar tutuldu

| Tələb çox, təklif az - Kirayə mənzil bazarında ucuzlaşma nə vaxt baş verəcək?

| Çempionlar Liqasının altı görüşü - VİDEO

| Alimlər ölünün parçalanmasını lentə aldı: 17 ay hərəkət edirmiş

| Ermənistan hökuməti böhranda - Daha bir güc strukturunun rəhbəri istefa verdi

| Tanınmış idmançı qəzada öldü

| Azərbaycanlı trans tutuldu

| Novruz Məmmədovdan qərar - Bu şəxslərin maaşı artırıldı

| Baş nazirdən işaxtaranlarla bağlı - QƏRAR

| Aşurada qan verən 49 nəfərdə sifilis aşkarlandı

| Altı yaşlı uşaq bir həftə anasının meyiti ilə yaşayıb

| Rusiyda xüsusi təyinatlı manikyur ustası oldu – FOTO